לפני שקוראים – מתחממים!
האם כמה דקות של אימון קוגניטיבי יכולות לעזור לילדים לקרוא באופן שוטף בכתה?
כולנו יודעים שחימום לפני פעילות גופנית מכין את הגוף למאמץ, אבל האם אפשר “לחמם” גם את המוח לפני למידה? במחקר שלנו עקבנו אחר ילדים מכיתה א’ ועד כיתה ג’, ובדקנו האם פעילות קצרה של משחקים המפעילים יכולות כמו קשב, זיכרון עבודה, גמישות מחשבתית ושליטה בדחפים בכתה א ואז שוב לפני אימון קריאה ממוחשב בכתה ג’, יכולה לשפר את יכולת הקריאה שלהם. במשך שמונה שבועות השתתפו הילדים באימונים של שלוש פעמים בשבוע, ובחנו את יכולות הקריאה והתפקודים הניהוליים שלהם לפני האימון ואחריו.
מצאנו שלאחר תוכנית האימון שטף הקריאה של הילדים השתפר באופן משמעותי. בנוסף, ילדים שהתחילו את האימון עם יכולות ניהוליות חלשות יותר היו דווקא אלה שהפיקו את התועלת הרבה ביותר מההתערבות. הממצאים שלנו מדגישים שליכולות כמו קשב, זיכרון עבודה וגמישות מחשבתית יש תפקיד חשוב בהתפתחות שטף קריאה, ומציעים שפעילות ממוקדת ביכולות ניהוליות לפני קריאה עשויה להכין את המוח ללמידה ולהפוך אותה ליעילה יותר. גישה זו חשובה לפיתוח תוכניות למידה מותאמות יותר לילדים, במיוחד עבור מי שמתקשים ברכישת הקריאה.
قبل القراءة… لنُنشِّط الدماغ!
هل يمكن لبضع دقائق من التدريب الذهني أن تساعد الطلاب على القراءة بطلاقة أكبر داخل الصف؟
نعلم جميعًا أن التدرب قبل النشاط البدني يُهيّئ الجسم للمجهود، ولكن هل يمكن أيضًا "تدريب" الدماغ قبل عملية التعلّم؟ في دراستنا، تابعنا مجموعة من الأطفال منذ الصف الأول وحتى الصف الثالث الابتدائي، بهدف فحص ما إذا كان تدريب معرفي قصير، يتضمن ألعابًا تستهدف الانتباه، الذاكرة الفعّالة، المرونة المعرفية، والتحكم بالدوافع في الصف الأول، ثم يُعاد تطبيقه قبل برنامج تدخّل محوسب للقراءة في الصف الثالث، يمكن أن يُسهم في تحسين مهارات القراءة لديهم.
على مدار ثمانية أسابيع، شارك الأطفال في جلسات تدريبية ثلاث مرات أسبوعيًا، وتم تقييم مهارات القراءة والوظائف التنفيذية لديهم قبل البرنامج التدخلي وبعده.
أظهرت النتائج تحسنًا ملحوظًا في الطلاقة القرائية لدى الأطفال بعد المشاركة في البرنامج التدريبي. كما تبين أن الأطفال الذين بدأوا البرنامج بمستويات أضعف من الوظائف التنفيذية كانوا الأكثر استفادة من التدخل. وتؤكد نتائجنا الدور المحوري الذي تلعبه القدرات التنفيذية، مثل الانتباه، الذاكرة الفعّالة، والمرونة المعرفية، في تطوير الطلاقة القرائية، وتشير إلى أن الأنشطة الموجهة لتنمية الوظائف التنفيذية قبل القراءة قد تساعد في تهيئة الدماغ للتعلّم، وجعل عملية التعلم أكثر فاعلية.
وتفتح هذه النتائج المجال أمام تطوير برامج تعليمية أكثر تخصيصًا وملاءمة لاحتياجات الأطفال، وخاصةً أولئك الذين يواجهون صعوبات في تعلم القراءة.
כשהמלחמה משנה את מוחם של הילדים
איך חשיפה לאירועי מלחמה קשורה לפגיעה ביכולות כמו קשב, קריאה ועיבוד שפה
כולנו יודעים שמלחמה משפיעה על התחושות וההתנהגות של ילדים, אבל האם חשיפה לאירועי מלחמה משפיעה גם על הדרך שבה המוח פועל? לשם כך השווינו ילדים בגילאי 5-13 שנבדקו לפני המלחמה לבין ילדים שנבדקו במהלכה. ביקשנו מהם לבצע משימות של קשב, שפה וקריאה, שאלנו על החוויות שלהם בתקופת המלחמה, ובאמצעות סריקת מוח מתקדמת בחנו כיצד אזורי מוח שונים “מדברים” זה עם זה. מצאנו שככל שהילדים נחשפו יותר לאירועי מלחמה כמו אזעקות, שינויים בשגרת החיים או תחושת חוסר ביטחון, כך הם התקשו יותר במשימות של קשב, קריאה ושפה. במקביל ראינו שגם התקשורת בין אזורים שונים במוח השתנתה. הממצאים שלנו מזכירים לנו שההשפעות של מלחמה אינן נעצרות ברגע שהאזעקה מסתיימת. הן עשויות ללוות את הילדים גם בלמידה, בריכוז ובהתפתחות שלהם. אנחנו מקווים שהמחקר יסייע לזהות ילדים שזקוקים לתמיכה, ולפתח דרכים שיסייעו להם לחזור למסלול הלמידה וההתפתחות בצורה מיטבית.
عندما تُغيِّر الحرب أدمغة الأطفال
كيف يؤثر التعرّض لأحداث الحرب على صعوبات في الانتباه، القراءة، ومعالجة اللغة؟
نعلم جميعًا أن الحرب تؤثر على مشاعر الأطفال وسلوكياتهم، ولكن هل يؤثر التعرّض لأحداث الحرب أيضًا على الطريقة التي يعمل بها الدماغ؟ للإجابة عن هذا السؤال، قمنا بمقارنة تقييم أطفال تتراوح أعمارهم بين 5 و13 عامًا شاركوا في البحث قبل الحرب، مع أطفال تم تقييمهم خلال فترة الحرب. طلبنا منهم أداء مهام تقيس الانتباه، اللغة، والقراءة، كما وسألناهم عن تجاربهم خلال فترة الحرب. لفحص كيفية "تواصل" مناطق الدماغ المختلفة مع بعضها البعض استخدمنا تقنيات متقدمة لتصوير الدماغ.
أظهرت النتائج أنه كلما ازداد تعرّض الأطفال لأحداث مرتبطة بالحرب، مثل صفارات الإنذار، والتغيرات في الروتين اليومي، أو الشعور بعدم الأمان، زادت الصعوبات التي واجهوها في مهام الانتباه، القراءة، واللغة. وفي الوقت نفسه، لاحظنا حدوث تغيّرات في أنماط التواصل بين مناطق الدماغ المختلفة.
وتؤكد نتائجنا أن آثار الحرب لا تنتهي مع توقف صفارات الإنذار، بل قد تستمر في التأثير على تعلم الأطفال، وقدرتهم على التركيز، ومسار نموهم وتطورهم. ونأمل أن تسهم هذه الدراسة في المساعدة بتحديد الأطفال الذين يحتاجون إلى دعم إضافي، وفي تطوير تدخلات تساعدهم على استعادة مسارهم التعليمي والنمائي بصورة مثلى.
פתיחות ובידוד במערכת החינוך
כיצד עוברת מדינה ממצב של העתקת מודלים חינוכיים אמריקאיים למצב של איסור על ארגונים בינלאומיים בבתי הספר? חקרנו זאת באמצעות המקרה של רוסיה. צוות המחקר שלנו ניתח מסמכי מדיניות, הצהרות פומביות וראיונות מומחים המשתרעים על פני השנים 1992 עד 2025, במטרה לעקוב אחר השינויים במערכת היחסים של רוסיה עם קהילת החינוך הבינלאומית לאורך זמן. אנו מראים כיצד רוסיה עברה דרך ארבעה שלבים מובחנים: מאימוץ נלהב של רעיונות ומימון מהבנק העולמי ומה-OECD בשנות התשעים הסוערות, דרך מיצוב המדינה כמובילת חינוך עולמית בשנות האלפיים, ועד להכרזה על “חינוך ריבוני” וניתוק הקשרים עם המסגרות המערביות לאחר 2022. באמצעות מקרה זה אנו מדגימים כיצד אותם כלים גלובליים שסייעו פעם לרוסיה לחדש את מערכת החינוך שלה, שימשו מאוחר יותר לקידום מטרות לאומניות.
הונגריה, טורקיה ומדינות נוספות מפגינות דפוסים דומים של פתיחות לסטנדרטים חינוכיים גלובליים, ולאחר מכן נסיגה מהם ככל שהאקלים הפוליטי משתנה. הבנת האופן שבו תהליך זה מתרחש והגורמים שמסבירים אותו היא הצעד הראשון לקראת היכולת לחזות אותו. מחקר זה מספק לקובעי מדיניות, לארגונים בינלאומיים ולאנשי חינוך מפה מעשית: מהם סימני האזהרה? מה יכולים שותפים בינלאומיים לעשות כדי לשמר קשרים חינוכיים גם כאשר היחסים הפוליטיים מתדרדרים? האם חינוך אידיאולוגי בהכרח מחייב נטישת היגיון כלכלי, או שמא מדינה יכולה לגייס כלים גלובליים לשירות מטרות לאומניות?
الانفتاح والعزلة في التعليم
كيف تنتقل دولة ما من نسخ النماذج التعليمية الأمريكية إلى حظر المنظمات الدولية من مدارسها؟ درسنا هذه المسألة من خلال الحالة الروسية. حلّل فريق بحثنا وثائق السياسات والتصريحات الرسمية ومقابلات الخبراء التي تمتد من عام 1992 حتى 2025، بهدف تتبع كيفية تطور علاقة روسيا بمجتمع التعليم الدولي عبر الزمن. نُظهر كيف مرّت روسيا بأربع مراحل متمايزة: من الاستعارة الحماسية للأفكار والتمويل من البنك الدولي ومنظمة OECD في فوضى التسعينيات، إلى تموضعها بوصفها رائدةً تعليميةً عالمية في العقد الثاني من الألفية الثالثة، وصولاً إلى إعلان “السيادة التعليمية” وقطع العلاقات مع الأطر الغربية بعد عام 2022. ومن خلال هذه الحالة، نُبيّن كيف أن الأدوات العالمية ذاتها التي أسهمت في تحديث المنظومة التعليمية الروسية، أُعيد توظيفها لاحقاً لخدمة أهداف قومية.
تُظهر المجر وتركيا ودول أخرى أنماطاً مشابهة تتمثل في الانفتاح على المعايير التعليمية العالمية، ثم التراجع عنها مع تحول المناخ السياسي. إن فهم آلية حدوث هذه الظاهرة وأسبابها هو الخطوة الأولى نحو القدرة على التنبؤ بها. يُقدم هذا البحث لصانعي السياسات والمنظمات الدولية والمربين خريطةً عملية: ما هي مؤشرات الإنذار المبكر؟ وما الذي يمكن للشركاء الدوليين فعله للحفاظ على الروابط التعليمية حتى حين تتدهور العلاقات السياسية؟ وهل يستلزم التعليم الأيديولوجي بالضرورة التخلي عن المنطق الاقتصادي، أم يمكن لدولة ما أن تُسخّر الأدوات العالمية لخدمة غايات قومية؟
