כשהמלחמה משנה את מוחם של הילדים
איך חשיפה לאירועי מלחמה קשורה לפגיעה ביכולות כמו קשב, קריאה ועיבוד שפה
כולנו יודעים שמלחמה משפיעה על התחושות וההתנהגות של ילדים, אבל האם חשיפה לאירועי מלחמה משפיעה גם על הדרך שבה המוח פועל? לשם כך השווינו ילדים בגילאי 5-13 שנבדקו לפני המלחמה לבין ילדים שנבדקו במהלכה. ביקשנו מהם לבצע משימות של קשב, שפה וקריאה, שאלנו על החוויות שלהם בתקופת המלחמה, ובאמצעות סריקת מוח מתקדמת בחנו כיצד אזורי מוח שונים “מדברים” זה עם זה. מצאנו שככל שהילדים נחשפו יותר לאירועי מלחמה כמו אזעקות, שינויים בשגרת החיים או תחושת חוסר ביטחון, כך הם התקשו יותר במשימות של קשב, קריאה ושפה. במקביל ראינו שגם התקשורת בין אזורים שונים במוח השתנתה. הממצאים שלנו מזכירים לנו שההשפעות של מלחמה אינן נעצרות ברגע שהאזעקה מסתיימת. הן עשויות ללוות את הילדים גם בלמידה, בריכוז ובהתפתחות שלהם. אנחנו מקווים שהמחקר יסייע לזהות ילדים שזקוקים לתמיכה, ולפתח דרכים שיסייעו להם לחזור למסלול הלמידה וההתפתחות בצורה מיטבית.
عندما تُغيِّر الحرب أدمغة الأطفال
كيف يؤثر التعرّض لأحداث الحرب على صعوبات في الانتباه، القراءة، ومعالجة اللغة؟
نعلم جميعًا أن الحرب تؤثر على مشاعر الأطفال وسلوكياتهم، ولكن هل يؤثر التعرّض لأحداث الحرب أيضًا على الطريقة التي يعمل بها الدماغ؟ للإجابة عن هذا السؤال، قمنا بمقارنة تقييم أطفال تتراوح أعمارهم بين 5 و13 عامًا شاركوا في البحث قبل الحرب، مع أطفال تم تقييمهم خلال فترة الحرب. طلبنا منهم أداء مهام تقيس الانتباه، اللغة، والقراءة، كما وسألناهم عن تجاربهم خلال فترة الحرب. لفحص كيفية "تواصل" مناطق الدماغ المختلفة مع بعضها البعض استخدمنا تقنيات متقدمة لتصوير الدماغ.
أظهرت النتائج أنه كلما ازداد تعرّض الأطفال لأحداث مرتبطة بالحرب، مثل صفارات الإنذار، والتغيرات في الروتين اليومي، أو الشعور بعدم الأمان، زادت الصعوبات التي واجهوها في مهام الانتباه، القراءة، واللغة. وفي الوقت نفسه، لاحظنا حدوث تغيّرات في أنماط التواصل بين مناطق الدماغ المختلفة.
وتؤكد نتائجنا أن آثار الحرب لا تنتهي مع توقف صفارات الإنذار، بل قد تستمر في التأثير على تعلم الأطفال، وقدرتهم على التركيز، ومسار نموهم وتطورهم. ونأمل أن تسهم هذه الدراسة في المساعدة بتحديد الأطفال الذين يحتاجون إلى دعم إضافي، وفي تطوير تدخلات تساعدهم على استعادة مسارهم التعليمي والنمائي بصورة مثلى.
