פעם, כשחיפשנו מידע מדעי באינטרנט, למדנו לשאול מי כתב את זה, באיזה אתר זה פורסם, והאם מקורות אחרים אומרים אותו דבר. אבל מה קורה כשהמידע מגיע מצ׳אטבוט שמדבר בביטחון, מסכם עבורנו מקורות, ומגיש תשובה שנראית מוכנה לשימוש? במחקר זה עקבנו אחרי 30 משתתפים ומִשתתפות מרקע חינוכי שונה, שהתבקשו להתמודד עם דילמות יומיומיות הקשורות למדע, בריאות ומזון. הם חיפשו מידע גם בגוגל וגם בבינה מלאכותית יוצרת ואנחנו בדקנו איך הם החליטו אם אפשר לסמוך על המידע שהם קבלו.
תרומה
הממצאים מראים שאנשים משנים את הדרך בה הם בודקים מידע, כשהוא מגיע מבינה מלאכותית. במקום לפתוח כמה מקורות ולהשוות ביניהם בעצמם, רבים בדקו אם הבוט “ייצג נכון” את המידע במקורות שהוא בחר להציג. במקום לשאול מי עומד מאחורי המידע, הם הסתפקו בשם מוכר של אתר או בתחושה שהמכונה כנראה יודעת מה היא עושה. מעניין במיוחד היה לגלות שאף שכולם ניהלו שיחה עם הבוט, כמעט אף אחד לא השתמש בשיחה כדי לאתגר אותו, לבקש הוכחות, או לברר למה בחר דווקא במקורות האלה. המחקר חשוב לחיים של כולנו: בעידן שבו בינה מלאכותית יכולה להישמע כמו מומחית, אוריינות מידע כבר לא מסתכמת בלדעת לחפש. צריך גם לדעת לשאול את הבוט שאלות טובות, לזהות מתי התשובה מסתירה אי־ודאות, ולהחליט מתי אפשר לתת אמון ומתי כדאי לעצור ולבדוק שוב.
קישור למאמר המלא: https://journals.plos.org/plosone/article?id=10.1371/journal.pone.0345300
מחברים: ד"ר שקד דברן-זיוון, ד"ר ענבל קליין-אברהם ופרופ' אילת ברעם צברי
האתר של קבוצת המחקר: https://ayeletlab.net.technion.ac.il/
من قال إن هذا صحيح؟
أحدث الذكاء الاصطناعي تحولًا في طريقة الوصول إلى المعلومات العلمية؛ فبدلًا من البحث في مصادر متعددة، أصبح بإمكان المستخدم الحصول على إجابة متكاملة من خلال روبوت محادثة واحد. لكن كيف يتأكد الأفراد من صحّة هذه الإجابات؟ تناولت هذه الدراسة أنماط التحقق من المعلومات لدى 30 مشاركًا من خلفيات تعليمية متنوعة، طُلب منهم البحث عن معلومات تتعلق بقضايا يومية في مجالات العلوم, الصحة والغذاء باستخدام كلٍّ من Google والذكاء الاصطناعي. هدفت الدراسة إلى فهم الكيفية التي يبني بها المستخدمون ثقتهم بالمعلومات التي تقدمها هذه الأدوات.
الإسهام العلمي
أظهرت النتائج أن استخدام الذكاء الاصطناعي يغيّر أساليب التحقق من المعلومات بصورة ملحوظة. فبدلًا من مقارنة المعلومات عبر مصادر متعددة، ركّز كثير من المشاركين على مدى توافق إجابات روبوت المحادثة مع المصادر التي استند إليها، دون التحقق من موثوقية تلك المصادر أو الجهة المنتجة لها. كما اتضح أن ثقة المستخدمين كثيرًا ما استندت إلى شهرة المواقع الإلكترونية أو إلى الثقة بقدرة النظام على تقديم معلومات صحيحة. ومن النتائج اللافتة أيضًا أن معظم المشاركين، رغم تفاعلهم مع روبوت المحادثة، لم يستغلوا هذا التفاعل لطلب أدلة إضافية، أو التشكيك بصحّة الإجابات، أو الاستفسار عن أسباب اختيار المصادر التي استند إليها. وتبرز هذه النتائج أهمية إعادة تعريف الثقافة المعلوماتية في عصر الذكاء الاصطناعي؛ إذ لم يعد امتلاك مهارات البحث وحده كافيًا، بل أصبح من الضروري تنمية القدرة على الحوار النقدي مع أنظمة الذكاء الاصطناعي، تقييم صحّة إجاباتها، والتمييز بين الحالات التي يمكن الوثوق فيها بالمعلومات وتلك التي تستدعي التحقق من مصادر إضافية.
رابط المقال الكامل: https://journals.plos.org/plosone/article?id=10.1371/journal.pone.0345300
المؤلفون: شاقد دبران-زيوان، عنبل كلاين-أبراهام، ايلت بارام-صبري
الموقع الإلكتروني لمجموعة البحث:https://ayeletlab.net.technion.ac.il/
