לברוח מהמבחן ולגלות איך תלמידים חושבים
ידע כימי נבחן לעיתים קרובות באמצעות מבחנים כתובים, אבל חלק גדול מתהליכי החשיבה של תלמידים נשאר סמוי במבחנים מאין אלו. איך לומדים משתמשים בידע שכבר יש להם? איך הם מדברים זה עם זה, מחלקים ביניהם את העבודה, מתמודדים עם אי־ודאות ובוחרים רעיון שיכול לקדם אותם? כדי לחקור שאלות אלו, תכננו וחקרנו חדר בריחה בכימיה: סביבת למידה חווייתית שבה המשתתפים פותרים רצף של חידות בכימיה תוך עבודה משותפת ותחת מגבלת זמן. החידות דורשות ידע כימי, אך הן גם חושפות אסטרטגיות לפתרון בעיות, תקשורת, ועבודת צוות ורגעים שבהם תלמידים מחברים ידע קודם למצב חדש.
חדר הבריחה התגלה כהרבה יותר ממשחק. הוא שימש חלון להתבוננות בלמידה. סטודנטים דיווחו שהפעילות הייתה מהנה, מאתגרת ומעוררת מוטיבציה, ושהיא עודדה אותם להשתמש בידע כימי לצד שיתוף פעולה, תקשורת ומיומנויות חשיבה מסדר גבוה. עבור מורים, הצפייה בתלמידים בסביבה כזו פתחה אפשרויות חדשות להערכה מעצבת: במקום לראות רק את התשובה הסופית, המורים יכלו להבחין כיצד תלמידים חושבים, באילו רעיונות כימיים הם משתמשים, היכן הם מתקשים וכיצד הם עובדים יחד כצוות.
תרומה
המחקר מראה שחדר בריחה בכימיה יכול לתמוך גם בלמידה חווייתית וגם בהערכה משמעותית. הוא מסייע ללומדים לעסוק בכימיה דרך סקרנות, פעולה, שיח ופתרון בעיות, ובמקביל מאפשר למורים ולחוקרים לצפות במיומנויות שקשה למדוד באמצעות מבחנים מסורתיים. כאשר ההערכה הופכת לתהליך נצפה, שיתופי ודינמי, חדר הבריחה מאפשר לנו לשאול שאלה רחבה יותר: לא רק מה תלמידים יודעים, אלא גם איך הם חושבים.
קישורים למאמרים:
https://doi.org/10.1021/acs.jchemed.1c00110
https://doi.org/10.1007/s10956-022-09986-9
https://doi.org/10.22318/icls2024.572216
מחברים: ד"ר עביר סאלח, ד"ר גבריאלה שוורץ, יורם זמל, פרופ"ח שירלי אברג'ל
אתר קבוצת המחקר: https://avargilchemistryeducation.technion.ac.il/
أن تهرب من الامتحان وتستكشف كيف يفكّر التّلاميذ
يتمّ تقييم مستوى المعرفة في الكيمياء في الكثير من الأحيان بواسطة الامتحان الكتابي، لكن! هناك جزء من أساليب تفكير الطّلّاب يبقى غير مستكشف في امتحانات من هذا النّوع. كيف يُوظّف المتعلّمون المعرفة الّتي يمتلكونها؟ كيف يتحاور أحدهم مع الآخر، كيف يوزّعون المهامّ فيما بينهم، يتكيّفون مع حالة عدم اليقين ويشكّلون فكرة تقودهم الى الحلّ؟ كي نبحث في هذه الأسئلة، قمنا بتصميم ودراسة غرفة هروب في الكيمياء: بيئة تعليم غامرة والّتي يقوم فيها المشتركون بحلّ سلسلة ألغاز في الكيمياء من خلال عمل مشترك ضمن وقت محدّد. تتطلب هذه الألغاز معرفة بالمفاهيم الكيميائية، ولكنّها أيضا تكشف استراتيجيّات لحلّ المشكلات، تواصل، وعمل جماعي واللحظات الّتي يقوم فيها التّلاميذ بالرّبط بين المعرفة الّتي يمتلكونها مع الوضع الجديد القائم.
غرفة الهروب ليست مجرّد لعبة. فهي تعمل كنافذة للتّفكير بالتّعلّم. أفاد الطّلّاب الى أنّ الفعاليّة كانت ممتعة، محفّزة، ومليئة بالتّحدّي، أنّها شجّعتهم على توظيف معرفتهم بالكيمياء الى جانب العمل المشترك، التّواصل ومهارات التفكير العالي. أمّا بالنّسبة للمعلّمين، مشاهدة الطّلّاب في بيئة تعليم كهذه فتحت أمامهم امكانيّات جديدة لتقييم تكوينيّ: فبدلا من رؤية الإجابة النّهائيّة فقط، أصبح بإمكانهم ملاحظة كيفية تفكير الطلاب، والأفكار الكيميائية التي يعتمدون عليها، ونقاط الصعوبة التي يواجهونها، وطريقة عملهم كفريق واحد.
المساهمة
يشير البحث الى أنّ غرفة هروب الكيمياء يمكن أن تدعم التّعلّم التّجريبي والتّقييم الهادف. وهي تساعد المتعلّمين من التّفاعل مع الكيمياء عن طريق حبّ الاستطلاع، الممارسة، الحوار وحلّ المشكلات، وهي أيضا تمنح المعلّمين والباحثين الفرصة لرصد المهارات الّتي من الصّعب قياسها بواسطة الامتحانات التّقليديّة. عندما يتحوّل التّقييم الى إلى عملية قابلة للملاحظة، تعاونية، وديناميكية، تساعدنا غرفة الهروب على أن نطرح أسئلة أوسع: ليس فقط ماذا يعرف التّلاميذ، وانّما أيضا كيف يفكّرون.
روابط المقالات:
https://doi.org/10.1021/acs.jchemed.1c00110
https://doi.org/10.1007/s10956-022-09986-9
https://doi.org/10.22318/icls2024.572216
المؤلّفون: د. عبير صالح، د. غابرييلا شوارتز, يورام زيميل, بروفيسور شيرلي أفرجيل
موقع مجموعة البحث: https://avargilchemistryeducation.technion.ac.il/
