לא רק דינוזאורים: איך מוזיאוני טבע מעצבים את הסיפור של המדע ואת תחושת השייכות אליו
כשחושבים על מוזיאוני טבע, רובנו מדמיינים דינוזאורים, מאובנים ותצוגות של עולם החי. אולם בשנים האחרונות מוזיאונים מובילים ברחבי העולם מבקשים לספר גם את הסיפורים האנושיים שמאחורי המדע. מחקר זה בחן את סדרת התערוכותChanging Face of Science (הפנים המשתנות של המדע) במוזיאון פילד בשיקגו, המציגה את סיפוריהם האישיים והמקצועיים של מדעניות ומחנכי מדעים מרקעים מגוונים. במקום להתמקד רק בתגליות המדע, התערוכות מזמינות את המבקרים להכיר את האנשים שמאחוריהן, את הדרך שעברו ואת האתגרים שניצבו בפניהם וכיצד מגדר, תרבות ורקע אישי משפיעים על דרכם. במחקר זה בחנו כיצד תערוכות אלה משלבות בין הצגת המדע לבין ערכים של גיוון, הוגנות וצדק חברתי. באמצעות ניתוח מעמיק של תכני התערוכות פותחה מסגרת תאורטית חדשה המתארת שבע דרכים שבהן מוזיאוני טבע יכולים לשלב בין הצגת מהות המדע לבין קידום ערכים של גיוון, הוגנות והכלה.
תרומה
לממצאי המחקר יש משמעות מעשית עבור מוזיאונים, אנשי חינוך ומקבלי החלטות בארץ ובעולם. הם מספקים כלים לפיתוח תערוכות המאפשרות למבקרים לא רק ללמוד עובדות מדעיות, אלא גם להבין כיצד המדע מתפתח בתוך חברה, תרבות והיסטוריה, ומדוע חשוב שכל אדם יוכל לראות את עצמו כחלק ממנו. בכך המחקר תורם לקידום אוריינות מדעית, להגברת תחושת השייכות של קהלים מגוונים לעולם המדע ולעיצוב מוזיאונים כמוסדות חינוך הפועלים לקידום חברה שוויונית ומכילה יותר.
קישור למאמר המלא: https://doi.org/10.1007/s11191-025-00708-2
מחברים: אנה פשניצ'ני-מאמו, ד"ר וילטון לודג' ופרופ"ח דינה ציבולסקי
האתר של קבוצת המחקר: https://biologygroup.net.technion.ac.il/
ما وراء الديناصورات: كيف تُشكّل متاحف التاريخ الطبيعي قصة العلم، ومن يشعر بأنه ينتمي إليها؟
عندما نفكر في متاحف التاريخ الطبيعي، يتبادر إلى أذهاننا عادةً الديناصورات، والأحافير، ومعروضات الحياة البرية. إلا أن العديد من المتاحف الرائدة حول العالم باتت اليوم تسرد أيضًا القصص الإنسانية الكامنة وراء الاكتشافات العلمية.
تناولت هذه الدراسة سلسلة معارض Changing Face of Science في متحف فيلد في شيكاغو، والتي تعرض المسيرة الشخصية والمهنية لعلماء ومربّين في مجال العلوم من خلفيات متنوعة. وبدلًا من التركيز على الاكتشافات العلمية فقط، تدعو هذه المعارض الزوار إلى التعرّف على الأشخاص الذين يقفون وراء العلم، وعلى رحلتهم، والتحديات التي واجهوها، وكيف أثّر الجنس، والثقافة، والخلفية الشخصية في مسيرتهم العلمية.
فحصت الدراسة كيف تجمع هذه المعارض بين عرض العلم وتعزيز قيم التنوع، والإنصاف، والشمول، والعدالة الاجتماعية. ومن خلال تحليل متعمق لمضامين المعارض، طوّر الباحثون إطارًا نظريًا جديدًا يصف سبع طرق يمكن من خلالها لمتاحف التاريخ الطبيعي دمج طبيعة العلم (Nature of Science – NOS)،مع مبادئ العدالة الاجتماعية في معارضها.
أهمية الدراسة
تقدم نتائج الدراسة أدوات عملية للمتاحف، وللمربين، ولصناع القرار في إسرائيل والعالم. فهي تساعد في تصميم معارض لا تقتصر على عرض الحقائق العلمية، بل تُمكّن الزوار أيضًا من فهم كيف يتطور العلم في سياق اجتماعي وثقافي وتاريخي، ولماذا من المهم أن يشعر كل إنسان بأن له مكانًا في عالم العلوم.
وتسهم هذه الدراسة في تعزيز الثقافة العلمية، وتقوية شعور الانتماء لدى جمهور متنوع، ودعم دور المتاحف كمؤسسات تعليمية تُسهم في بناء مجتمع أكثر شمولًا وإنصافًا.
